ក្នុងយុគសម័យនៃបរិវត្តកម្មឌីជីថល ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម (social media) មិនមែនគ្រាន់តែជា ឧបករណ៍សម្រាប់កម្សាន្ត ឬការទំនាក់ទំនងទូទៅនោះទេ ប៉ុន្តែវាបានក្លាយជាស្ពានចម្លងដ៏សំខាន់និងជាមុខមាត់ផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នរដ្ឋក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយប្រជាពលរដ្ឋនិងអន្តរជាតិផងដែរ។ ថ្មីៗនេះ ការជែកដេញដោលយ៉ាងផុសផុលពីសំណាក់មហាជននៅលើបណ្តាញសង្គម ជុំវិញការបង្ហោះព័ត៌មានរឿងកូននិងជីវិតឯកជនរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុក ( Facebook Page) ផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិ បានរំលេចចេញនូវតម្រូវការចាំបាច់មួយ៖ ការពិនិត្យឡើងវិញនិងការ ខណ្ឌសីមាឱ្យបានដាច់ស្រឡះរវាង «កិច្ចការស្ថាប័ន» និង «កិច្ចការបុគ្គល» ដែលជាសសរស្ដម្ភនៃរដ្ឋបាល សាធារណៈទំនើប។
ជាការពិត ការអបអរសាទរទារកទើបនឹងកើត ឬការសួរសុខទុក្ខគ្នាក្នុងរង្វង់ការងារគឺជាសីលធម៌ សាមគ្គីភាព និងជាវប្បធម៌ដ៏ល្អប្រពៃរបស់សង្គមខ្មែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅពេលដែលសកម្មភាពលក្ខណៈឯកជនទាំងនេះ ត្រូវបាននាំយកមកផ្សព្វផ្សាយនៅលើលំហផ្លូវការរបស់រដ្ឋបាលថ្នាក់ជាតិ វានឹងបង្កើតជាសំណួរភ្លាមៗអំពីស្តង់ដារវិជ្ជាជីវៈ និងទិដ្ឋភាពអភិបាលកិច្ច។
ដើម្បីឈ្វេងយល់ថាហេតុអ្វីបានជាការគូសបន្ទាត់ព្រំដែននេះមានសារៈសំខាន់ចំពោះការវិវត្តនៃរដ្ឋបាល សាធារណៈ យើងគួរពិនិត្យលើទិដ្ឋភាពគន្លឹះចំនួន ៣៖
១. ម៉ាកសញ្ញាស្ថាប័ន (Institutional Branding) និងធនធានសាធារណៈ
ទំព័រទំនាក់ទំនងផ្លូវការរបស់ក្រសួង ឬស្ថាប័នរដ្ឋ គឺជាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ ដែលត្រូវបានបង្កើត និងគ្រប់គ្រងដោយប្រើប្រាស់ថវិកាជាតិ (បានមកពីកម្លាំងពន្ធរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ)។ វេទិកាទាំងនេះតំណាងឱ្យ «កិត្យានុភាពរបស់រដ្ឋ» ទាំងក្នុងបរិបទជាតិ និងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ដូច្នេះ រាល់ខ្លឹមសារដែលត្រូវផ្សព្វផ្សាយត្រូវតែបម្រើឱ្យផលប្រយោជន៍សាធារណៈជាចម្បង ដូចជា ព័ត៌មានអំពីស្ថាប័ន ការផ្ដល់សេវា គោលនយោបាយ ឬការយល់ដឹងទូទៅ។ ការយកលំហសាធារណៈនេះមកលាយឡំជាមួយរឿងរ៉ាវផ្ទាល់ខ្លួនរបស់បុគ្គល ទោះក្នុងចេតនាល្អយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏អាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ភាពម៉ឺងម៉ាត់ និងលក្ខណៈវិជ្ជាជីវៈ (Professionalism) នៃស្ថាប័ន ព្រមទាំងខុសពីគោលដៅដើមនៃការប្រើប្រាស់ធនធានរដ្ឋ។
២. អំណាចនៃតំណែង និងគោលការណ៍ស្ថាប័ននិយម
ផ្អែកលើទស្សនទាននៃអភិបាលកិច្ចទំនើប អំណាច ឯកសិទ្ធិ និងឥទ្ធិពលទាំងឡាយ គឺភ្ជាប់ទៅនឹង «តំណែង និងស្ថាប័ន» មិនមែនជារបស់រូបវន្តបុគ្គលឡើយ។ មន្ត្រីសាធារណៈ គឺជាអ្នកគ្រប់គ្រង និងអនុវត្តអំណាចនោះជាបណ្ដោះអាសន្នដើម្បីបម្រើផលប្រយោជន៍រួម។
ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយផ្លូវការរបស់រដ្ឋ ដើម្បីលើកកម្ពស់ ឬបង្ហាញពីជីវិតឯកជនរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំ ងាយនឹងបង្កឱ្យមានការយល់ច្រឡំពីសាធារណជនថា ស្ថាប័នរដ្ឋកំពុងត្រូវបានចាត់ទុកជា «លំហផ្ទាល់ខ្លួន» ឬមានចរិតលក្ខណៈ «គ្រួសារនិយម» ដែលផ្ទុយស្រឡះពីគោលការណ៍ ស្ថាប័ននិយម (Institutionalism) ដែលរាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងខិតខំកសាងនៅក្នុងរបៀបវារៈនៃការកែទម្រង់។
៣. គោលការណ៍សមធម៌ និងវប្បធម៌សាមគ្គីភាពផ្ទៃក្នុង
នៅក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋនីមួយៗ មានមន្ត្រីរាជការ និងបុគ្គលិករាប់រយរាប់ពាន់នាក់ ដែលកំពុងលះបង់កម្លាំងកាយចិត្តបំពេញភារកិច្ចយ៉ាងសកម្ម និងស្ងៀមស្ងាត់។ ប្រសិនបើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយផ្លូវការ ជ្រើសរើសឆ្លុះបញ្ចាំងតែរឿងរ៉ាវរីករាយឯកជនរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ តែខកខានមិនបានធ្វើដូចគ្នាចំពោះមន្ត្រីថ្នាក់ទាប ឬមន្ត្រីទូទៅ វានឹងបង្កើតឱ្យមានភាពខុសប្លែកគ្នាផ្នែកស្តង់ដារ (Double Standard) ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ទឹកចិត្តបំពេញការងារ និងសាមគ្គីភាពផ្ទៃក្នុងស្ថាប័នទាំងមូល។
ការលុបបំបាត់ «តំបន់ប្រផេះ» នៃអភិបាលកិច្ច៖ ការកំណត់ព្រំដែនឱ្យបានច្បាស់លាស់រវាងរឿងរដ្ឋ និងរឿងបុគ្គលមិនមែនជាការរឹតត្បិតសេរីភាពនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាខែលការពារដ៏រឹងមាំសម្រាប់ទាំងស្ថាប័ន និងខ្លួនមន្ត្រីផ្ទាល់ ឱ្យជៀសផុតពីការរិះគន់ ឬការចោទប្រកាន់អំពី «ទំនាស់ផលប្រយោជន៍» (Conflict of Interest)។ បើព្រំដែននេះស្រពិចស្រពិល វានឹងបង្កើតឱ្យមានតំបន់ប្រផេះ ដែលធ្វើឱ្យរង្គោះរង្គើដល់គណនេយ្យភាព។
មាគ៌ាឆ្ពោះទៅរក «រដ្ឋបាលឌីជីថលទំនើប»
ប្រតិកម្ម និងការរិះគន់ស្ថាបនាពីសំណាក់អ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គមនាពេលនេះ មិនមែនជារឿងអវិជ្ជមានដែលគួរព្រួយបារម្ភនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាសញ្ញាណវិជ្ជមានដ៏សំខាន់មួយ។ វាបង្ហាញថា ពលរដ្ឋខ្មែរ ពិសេសស្រទាប់យុវជន មានការយល់ដឹងកាន់តែខ្ពស់ យកចិត្តទុកដាក់លើកិច្ចការសង្គម និងចង់ឃើញការអនុវត្តការងាររដ្ឋបាលស្របតាមស្តង់ដារវិជ្ជាជីវៈខ្ពស់។
សម្រាប់កម្ពុជា ដែលកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលរុញច្រានការកែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ និងការកសាងរដ្ឋាភិបាលឌីជីថល ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ការងារពី «បុគ្គលនិយម» មកជា «ស្ថាប័ននិយម» គឺជាដំណើរការវិវត្តដ៏សំខាន់។ ដើម្បីសម្រេចបាននូវចំណុចនេះ ជំហានដំបូងនិងបន្ទាន់ គឺការបង្កើតនិងពង្រឹង «ពិធីការទំនាក់ទំនងឌីជីថលផ្លូវការ» (Official Digital PR Protocol) សម្រាប់ក្រុមការងារព័ត៌មាន និងអ្នកគ្រប់គ្រងបណ្តាញសង្គមនៃគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋ ដោយផ្ដោតលើការហ្វឹកហ្វឺនវិជ្ជាជីវៈ និងការបង្កើនសមត្ថភាពវិនិច្ឆ័យខ្លឹមសារ។
ការរក្សាបាននូវភាពស្អាតស្អំ និងការបែងចែកដាច់ស្រឡះរវាង «រឿងរដ្ឋ និងរឿងបុគ្គល» ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម មិនត្រឹមតែជាការអនុវត្តវិន័យរដ្ឋបាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាជាគន្លឹះដ៏ពិតប្រាកដក្នុងការកសាង និងរក្សាបាននូវ «ជំនឿទុកចិត្តសាធារណៈ» (Public Trust) ដែលជាគ្រឹះមិនអាចខ្វះបាននៃអភិបាលកិច្ចល្អ និងការអភិវឌ្ឍជាតិប្រកបដោយចីរភាព៕
ដោយ ប៉ា ចន្ទរឿន, ប្រធានវិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជា
chanroeun.pa@cid.asia
១៤ កក្កដា ២០២៦
