ភ្នំពេញ: ប្រពៃណីតម្បាញសូត្រមួយដែលស្ទើរតែត្រូវបានលុបបំបាត់ក្នុងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៃរបបខ្មែរក្រហម កំពុងត្រូវបានអភិរក្សឡើងវិញ តាមរយៈការចងចាំរបស់ស្ត្រីជនជាតិចាម ខណៈកម្ពុជាកំពុងសម្លឹងមើលបេតិកភណ្ឌសហគមន៍ ដើម្បីបង្កើនភាពទាក់ទាញរបស់ខ្លួនជាគោលដៅទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម។
គំនិតផ្តួចផ្តើម «សូត្រចាម» របស់បណ្ណាល័យសម្តេចម៉ែ គឺជាផលិតផលវប្បធម៌មួយក្នុងចំណោមផលិតផលដែលត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញក្នុងវេទិកា និងពិព័រណ៍ទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម ឆ្នាំ២០២៦ ដោយបង្ហាញពីរបៀបដែលប្រពៃណីតម្បាញកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ អាចផ្សារភ្ជាប់ការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយជីវភាពរស់នៅរបស់ស្ត្រី និងទីផ្សារទេសចរណ៍ដែលកំពុងរីកចម្រើន។
តាមរយៈគម្រោង «សូត្រចាម៖ ពណ៌នៃការចងចាំ» (Cham Silk: The Color of Memory) គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះមានគោលបំណងស្ដារឡើងវិញនូវសូត្រចាមប្រពៃណី ដោយផ្អែកលើចំណេះដឹង និងការចងចាំដែលនៅរស់រវើករបស់ស្ត្រីចាម ដែលនៅតែចងចាំពីសិល្បៈ និងបច្ចេកទេសតម្បាញ ដែលធ្លាប់ប្រឈមនឹងហានិភ័យបាត់បង់។
ពិព័រណ៍នេះត្រូវបានទស្សនាដោយលោក ហួត ហាក់ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទេសចរណ៍ និងលោក ឃួង ស្រេង អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ ក្នុងអំឡុងវេទិកា និងពិព័រណ៍ដែលរៀបចំឡើងដោយក្រសួងទេសចរណ៍ ដើម្បីជំរុញទេសចរណ៍ក្នុងស្រុក និងបង្ហាញកម្ពុជាជាគោលដៅប្រកបដោយសុវត្ថិភាព ភាពស្រស់ស្អាត និងភាពកក់ក្តៅសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមូស្លីម។
ទោះជាយ៉ាងណា សម្រាប់គំនិតផ្តួចផ្តើមសូត្រចាម ក្រណាត់ទាំងនេះផ្ទុកប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជ្រាលជ្រៅ លើសពីពណ៌ និងក្បូរក្បាច់របស់វា។
ចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ របបខ្មែរក្រហមបានអនុវត្តគោលនយោបាយប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងជនជាតិចាមនៅកម្ពុជា។
យោងតាមព័ត៌មានដែលបង្ហាញដោយគំនិតផ្តួចផ្តើមនេះ ជនជាតិចាមចន្លោះពី ២០ម៉ឺន ទៅ៤០ម៉ឺននាក់បានបាត់បង់ជីវិត ខណៈស្ត្រីមានប្រមាណ ៦៥ភាគរយ ក្នុងចំណោមអ្នករស់រានមានជីវិតដែលត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានប្រមាណ ២០ម៉ឺននាក់។
អ្នកស្រី សូ ហ្វារីណា នៃ «សូត្រចាម និងទេសចរណ៍សហគមន៍» បានឱ្យដឹងថា: “បន្ទាប់ពីដំណើរការនីតិវិធីផ្លូវច្បាប់អស់រយៈពេល ១៦ឆ្នាំ មេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ខ្មែរក្រហមត្រូវបានរកឃើញថាមានពិរុទ្ធពីបទប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងជនជាតិចាម”។
ប៉ុន្តែអ្នកស្រីបានលើកឡើងថា គម្រោងសូត្រចាមយល់ឃើញថា ការទទួលស្គាល់តាមផ្លូវច្បាប់តែមួយមុខ មិនអាចស្ដារឡើងវិញនូវប្រពៃណី ចំណេះដឹង និងជីវិតដែលបានបាត់បង់ក្នុងសម័យនោះបានឡើយ។
យោងតាមគំនិតផ្តួចផ្តើមសូត្រចាមរបស់បណ្ណាល័យសម្តេចម៉ែបានបញ្ជាក់ថា៖ «យើងស្ដារសូត្រចាមឡើងវិញ តាមរយៈការចងចាំដែលនៅរស់រវើករបស់ស្ត្រី ដែលនៅតែចេះពីរបៀបត្បាញវា។ ការចងចាំមិនអាចត្រូវបានលុបបំបាត់ឡើយ។ វារស់នៅក្នុងសរសៃសូត្រគ្រប់សរសៃ»។
ហេតុនេះ គម្រោងនេះកំពុងធ្វើការជាមួយស្ត្រីដែលនៅតែរក្សាចំណេះដឹងអំពីការតម្បាញរបស់ជនជាតិចាម ដើម្បីស្ដារឡើងវិញនូវប្រពៃណីមួយដែលធ្លាប់ស្ទើរតែបាត់បង់ទាំងស្រុង។
តាមរយៈការប្រែក្លាយការចងចាំទាំងនោះទៅជាផលិតផលវប្បធម៌ដែលអាចមើលឃើញ និងប៉ះបាន សូត្រចាមបានឈរនៅចំណុចប្រសព្វរវាងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌ ការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសហគ្រាសប្រកបដោយចីរភាព។
ការចូលរួមរបស់គម្រោងក្នុងវេទិកា និងពិព័រណ៍ទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម ក៏បង្ហាញពីឱកាសកាន់តែទូលំទូលាយសម្រាប់សហគមន៍ចាមនៅកម្ពុជា ខណៈរដ្ឋាភិបាលកំពុងស្វែងរកការអភិវឌ្ឍផលិតផលទេសចរណ៍សម្រាប់ភ្ញៀវមូស្លីម។
ទេសចរណ៍សហគមន៍ត្រូវបានចាត់ទុកជាស្នូលដ៏សំខាន់នៃទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម ព្រោះវាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកដំណើរទទួលបានបទពិសោធដោយផ្ទាល់ជាមួយប្រជាជន ទីកន្លែង ប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងសេវាកម្មក្នុងមូលដ្ឋាន ខណៈចំណូលពីវិស័យទេសចរណ៍អាចហូរចូលដោយផ្ទាល់ទៅកាន់សហគមន៍ម្ចាស់ផ្ទះ។
គំនិតផ្តួចផ្តើមសូត្រចាមបានឱ្យដឹងថា គំរូនេះអាចបង្កើនគុណតម្លៃបទពិសោធរបស់ភ្ញៀវទេសចរ ព្រមទាំងរួមចំណែកដល់សុខុមាលភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហគមន៍ និងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។
អ្នកស្រី ហ្វារីណា បានថ្លែងថា៖ «សម្រាប់ស្ត្រីចាម ការស្ដារសិល្បៈតម្បាញសូត្រឡើងវិញ ក៏អាចប្រែក្លាយចំណេះដឹងវប្បធម៌ទៅជាមុខរបរប្រកបដោយចីរភាពផងដែរ»។
គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះបានចាត់ទុកការចូលរួមរបស់ស្ត្រីថា មានសារៈសំខាន់ចំពោះការស្ដារ និងការរីកចម្រើនរបស់កម្ពុជា ដោយកត់សម្គាល់ថា បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អាចត្រូវបានអភិវឌ្ឍទៅជាសហគ្រាសប្រកបដោយចីរភាព ដោយមិនចាំបាច់ដកហូតអត្ថន័យប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វាឡើយ។
ជំនួសឱ្យការចាត់ទុកសូត្រចាមគ្រាន់តែជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ គម្រោងនេះលើកទឹកចិត្តឱ្យភ្ញៀវ និងអ្នកប្រើប្រាស់មើលឃើញពីភាពកម្រ គុណភាព និងរឿងរ៉ាវដែលត្បាញបញ្ចូលក្នុងក្រណាត់ទាំងនោះ។
គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះបានបញ្ជាក់ថា៖ «សូត្រចាមឈរនៅចំណុចប្រសព្វរវាងសោភ័ណភាព ក្រមសីលធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយជំរុញឱ្យពិភពលោកឱ្យតម្លៃលើគុណភាព ភាពកម្រ និងអត្ថន័យ»។
ក្រសួងទេសចរណ៍បានរៀបចំវេទិកា និងពិព័រណ៍ទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម ឆ្នាំ២០២៦ ជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជំរុញទេសចរណ៍ក្នុងស្រុក និងពង្រឹងរូបភាពរបស់កម្ពុជា ជាគោលដៅដែលមានភាពកក់ក្តៅ និងស្វាគមន៍ចំពោះភ្ញៀវទេសចរមូស្លីម។
ព្រឹត្តិការណ៍នេះក៏បានលើកកម្ពស់ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ និងទំនាក់ទំនងកាន់តែជិតស្និទ្ធរវាងសហគមន៍ជនជាតិផ្សេងៗ ក្រោមសាររួម «យើងគឺតែមួយ» (We are the One) ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសក្ដានុពលរបស់វិស័យទេសចរណ៍ក្នុងការផ្សារភ្ជាប់សហគមន៍។
កម្ពុជាជាទីកន្លែងរស់នៅរបស់សហគមន៍ចាមមូស្លីមដ៏សំខាន់មួយ ដែលការប្រតិបត្តិសាសនា ម្ហូបអាហារ សម្លៀកបំពាក់ និងប្រពៃណីវប្បធម៌របស់ពួកគេ គឺជាផ្នែកមួយនៃសង្គមចម្រុះរបស់ប្រទេស។
ការតាំងបង្ហាញសូត្រចាមបានបង្ហាញពីរបៀបដែលផលិតផលវប្បធម៌ផ្អែកលើសហគមន៍ អាចក្លាយជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីមរបស់កម្ពុជា ដោយអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិចាម និងក្នុងពេលតែមួយគាំទ្រជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនក្នុងមូលដ្ឋាន។
គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះបានលើកឡើងថា យុទ្ធនាការដ៏ទូលំទូលាយ ការរៀបចំផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ និងកិច្ចសហការយ៉ាងសកម្មរវាងស្ថាប័នរដ្ឋ សហគមន៍ ប្រតិបត្តិករទេសចរណ៍ និងភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ គឺជាកត្តាចាំបាច់ ដើម្បីសម្រេចបានពេញលេញនូវសក្ដានុពលនៃទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម។
កិច្ចសហការបែបនេះអាចទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរមូស្លីមកាន់តែច្រើនមកកម្ពុជា ព្រមទាំងពង្រឹងកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ប្រទេសជាគោលដៅទេសចរណ៍ដែលមានភាពចម្រុះ និងស្វាគមន៍ភ្ញៀវ។
ទោះជាយ៉ាងណា សម្រាប់ស្ត្រីដែលកំពុងស្ដារប្រពៃណីតម្បាញដែលប្រឈមនឹងការបាត់បង់ សូត្រចាមក៏ជាសកម្មភាពនៃការចងចាំផងដែរ។
សរសៃសូត្រដែលត្រូវបានត្បាញឡើងវិញនីមួយៗ ផ្ទុកចំណេះដឹងដែលត្រូវបានរក្សាទុកដោយអ្នករស់រានមានជីវិត និងបន្តផ្ទេរទៅកាន់អ្នកជំនាន់ក្រោយ បន្ទាប់ពីសម័យកាលមួយដែលសហគមន៍ទាំងមូល និងប្រពៃណីវប្បធម៌របស់ពួកគេបានប្រឈមនឹងការបំផ្លិចបំផ្លាញ។
ជិត៥ទសវត្សរ៍បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម ចំណេះដឹងទាំងនោះកំពុងស្វែងរកទីកន្លែងថ្មី មិនត្រឹមតែក្នុងការអភិរក្សប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ក្នុងវិស័យទេសចរណ៍សហគមន៍ និងសហគ្រាសប្រកបដោយចីរភាពផងដែរ។
តាមរយៈសូត្រចាម ការចងចាំដែលធ្លាប់ប្រឈមនឹងការបាត់បង់ កំពុងត្រូវបានត្បាញទៅជាឱកាសសេដ្ឋកិច្ចថ្មី ខណៈប្រវត្តិសាស្ត្រដែលស្ថិតនៅពីក្រោយក្រណាត់នោះ ត្រូវបានធានាថានឹងមិនត្រូវបំភ្លេច។
