Author: ហុង រស្មី

ភ្នំពេញ៖ តាមរយៈ​ គេហទំព័រ AHF ជាងពីរទសវត្សរ៍ក្រោយពីដឹងថា ខ្លួនរស់នៅជាមួយមេរោគអេដស៍ រឿងរ៉ាវរបស់អ្នកស្រី ស សាវឿន លែងត្រូវបានកំណត់ដោយការព្យាបាលតែមួយមុខទៀតហើយ។ ស្ត្រីវ័យ ៤៨ ឆ្នាំរូបនេះ មកពីខេត្តស្វាយរៀង បានបាត់បង់ស្វាមីនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ហើយក្រោយមកបានប្រឈមនឹងជំងឺ ស្រកទម្ងន់ និងការរើសអើង មុនពេលធ្វើតេស្តឃើញមានផ្ទុកមេរោគអេដស៍នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៣។ តាមរយៈការប្រឹក្សា ការចុះសួរសុខទុក្ខតាមផ្ទះ និងការថែទាំវេជ្ជសាស្ត្រ ស្ថានភាពជំងឺ​អ្នកស្រីបាន​ប្រសើរឡើង​ និងក្លាយជាអ្នកអប់រំមិត្តភក្តិ ដើម្បីជួយអ្នកដទៃដែលប្រឈមនឹងបញ្ហាដូចគ្នា។ ដំណើររបស់អ្នកស្រី ក្រោយមកបានឈានហួសពីការព្យាបាលនៅគ្លីនិក។ តាមរយៈកម្មវិធី «អាហារសម្រាប់សុខភាព» ឬ​ Food for Health របស់អង្គការមូលនិធិថែទាំសុខភាពអ្នកជំងឺអេដស៍ (AHF) កម្ពុជា អ្នកស្រី សាវឿន បានទទួលការគាំទ្រសម្រាប់ការចិញ្ចឹមខ្យង និងមាន់ ដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណូលគ្រួសារ។ អ្នកស្រីបានប្រាប់របាយការណ៍យុទ្ធសាស្ត្រ និងមេរៀនបទពិសោធន៍ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៅអាស៊ី ឆ្នាំ ២០២៥ របស់ AHF ថា ការគាំទ្រនេះ «បានធ្វើឱ្យស្ថិរភាពហិរញ្ញវត្ថុ និងគុណភាពជីវិតរបស់គ្រួសារខ្ញុំប្រសើរឡើង»។ អ្នកស្រីបន្ថែមថា ការគាំទ្រ និងការទទួលយកបានជួយឱ្យខ្លួនឆ្លងផុតពីការរើសអើង និងកសាងជីវិតដែលមាន «គោលបំណង និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ»។ បទពិសោធន៍របស់អ្នកស្រី សាវឿន ឆ្លុះបញ្ចាំងពីវិធីសាស្ត្រថែទាំសុខភាពកាន់តែទូលំទូលាយរបស់ AHF កម្ពុជា បន្ទាប់ពីបានធ្វើការនៅកម្ពុជាអស់រយៈពេលជាង ២០ ឆ្នាំ។ ទោះបីការបង្ការ ការធ្វើតេស្ត និងការព្យាបាលមេរោគអេដស៍នៅតែជាមូលដ្ឋានស្នូលក៏ដោយ ការងាររបស់អង្គការនេះក៏គ្របដណ្ដប់លើសេវាសុខភាពផ្លូវភេទប្រកបដោយការសម្ងាត់ ការពង្រឹងសមត្ថភាពកុមារី និងសុខភាពពេលមករដូវ អាហារូបត្ថម្ភ ជីវភាពរស់នៅ និងការតស៊ូមតិផ្នែកសុខភាពសាធារណៈ។ ​នេះទទួលស្គាល់ថា ឱសថតែមួយមុខមិនអាចដោះស្រាយភាពក្រីក្រ ការរើសអើង ឧបសគ្គយេនឌ័រ និងការខ្វះព័ត៌មានសុខភាពបានឡើយ។ ការងារនេះកើតឡើងស្របពេលកម្ពុជាបានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេនៅតំបន់អាស៊ី និងប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលសម្រេចគោលដៅសកល ៩៥-៩៥-៩៥ ស្តីពីមេរោគអេដស៍។ សមិទ្ធផលនេះមានន័យថា ៩៥% នៃអ្នករស់នៅជាមួយមេរោគអេដស៍បានដឹងពីស្ថានភាពរបស់ខ្លួន ៩៥% នៃអ្នកដែលបានធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យកំពុងទទួលការព្យាបាលដោយឱសថប្រឆាំងមេរោគអេដស៍ និង ៩៥% នៃអ្នកកំពុងព្យាបាលសម្រេចបានការបង្ក្រាបបរិមាណមេរោគ។ ទោះជាយ៉ាងណា តាមរយៈរបាយការណ៍​របស់រាជរដ្ឋាភិបាល​ កម្ពុជាត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថា មានករណីឆ្លងថ្មីជិត ១…

ខេត្ដសៀមរាប: សម្លៀកបំពាក់បែប «បុរាណខ្មែរ» ដែលកែច្នៃខុសពីទម្រង់ដើម និងមិនគោរពក្បួនខ្នាតវប្បធម៌ខ្មែរ នឹងមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលទស្សនាតំបន់អង្គរទៀតឡើយ ខណៈអ្នកជំនាញរកឃើញថា ឈុតបុរាណដែលអាជីវករជួលឱ្យភ្ញៀវទេសចរនៅមុខប្រាសាទអង្គរវត្តប្រមាណ ៧០ភាគរយ ត្រូវបានស្លៀកពាក់ប្រាសចាកពីទម្រង់ដើម។ វិធានការរបស់អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា ដែលចាប់អនុវត្តពីថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ បង្ហាញពីការរឹតបន្តឹងលើការបង្ហាញអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ខ្មែរនៅតំបន់បេតិកភណ្ឌអង្គរ បន្ទាប់ពីឈុតបុរាណកែច្នៃមួយចំនួនបានរងការរិះគន់ជាបន្តបន្ទាប់ថា ខុសពីក្បួនខ្នាតសម្លៀកបំពាក់ខ្មែរបុរាណ និងមានការប្រើប្រាស់កំណាត់ និងគ្រឿងអលង្ការនាំចូលពីប្រទេសថៃ។ការរឹតបន្តឹងនេះ ត្រូវបានប្រកាសក្រោយមន្ត្រីអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា សហការជាមួយមន្ទីរវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈខេត្តសៀមរាប អាជ្ញាធរដែនដី និងប៉ូលិសការពារបេតិកភណ្ឌ បានជួបជាមួយក្រុមអាជីវករបម្រើសេវាជួលសម្លៀកបំពាក់បែបខ្មែរបុរាណដល់ភ្ញៀវទេសចរ កាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា។ លោក ចាន់ សោភ័ន មន្ត្រីការិយាល័យសូនរូប នៃមន្ទីរវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈខេត្តសៀមរាប និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកសម្លៀកបំពាក់ខ្មែរបុរាណ បានឱ្យដឹងថា ការជួលឈុតបុរាណនៅមុខប្រាសាទអង្គរវត្តបច្ចុប្បន្ន មានការស្លៀកពាក់ខុសពីទម្រង់ដើមប្រមាណ ៧០ភាគរយ។បញ្ហាដែលអ្នកជំនាញកត់សម្គាល់ជាពិសេស គឺការប្រើប្រាស់កំណាត់ និងគ្រឿងអលង្ការនាំចូលពីប្រទេសថៃ ដែលលោក ចាន់ សោភ័ន ចាត់ទុកថា ជាការប្រាសចាកពីអត្តសញ្ញាណ និងវប្បធម៌ខ្មែរ ហើយអាចប្រែក្លាយការបង្ហាញឈុតបុរាណនៅមុខប្រាសាទអង្គរវត្តទៅជាការបម្រើឱ្យវប្បធម៌បរទេស។ លោកបានបញ្ជាក់ថា ការស្លៀកពាក់តាមបែបបុរាណខ្មែរ មិនមែនគ្រាន់តែជាការជ្រើសរើសឈុតដែលមានរូបរាងស្រដៀងសម្លៀកបំពាក់បុរាណនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវប្រើកំណាត់ និងគ្រឿងអលង្ការខ្មែរ ព្រមទាំងគោរពតាមទម្រង់ និងក្បួនខ្នាតនៃការស្លៀកពាក់។ការតុបតែងខ្លួនរបស់ខ្មែរបុរាណ មានទម្រង់ខុសៗគ្នាទៅតាមឋានៈសង្គម ចាប់ពីព្រះមហាក្សត្រ ម្ចាស់ក្សត្រី អ្នកមានឋានៈខ្ពស់ រហូតដល់ប្រជារាស្ត្រសាមញ្ញ។ តាមការពន្យល់របស់លោក ចាន់ សោភ័ន សម្លៀកបំពាក់ហូលដែលធ្វើពីសូត្រ ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ និងម្ចាស់ក្សត្រី ខណៈកំណាត់ល្បើក និងល្បើកជ័រជើង ត្រូវបានប្រើសម្រាប់អ្នកមានឋានៈជាសេដ្ឋី ឬគហបតី។ ចំណែកកំណាត់ត្បាញពីកប្បាស ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ប្រជារាស្ត្រសាមញ្ញ។ ការយកកំណាត់ គ្រឿងអលង្ការ និងរចនាបថពីប្រភពផ្សេងៗមកលាយបញ្ចូលគ្នា ដោយមិនគោរពឋានៈ និងទម្រង់ប្រវត្តិសាស្ត្រ អាចធ្វើឱ្យឈុតដែលត្រូវបានហៅថា «បុរាណខ្មែរ» បាត់បង់ភាពត្រឹមត្រូវនៃអត្តសញ្ញាណដើម។ លោក ចាន់ សោភ័ន បានលើកទឹកចិត្តឱ្យអាជីវករជួលសម្លៀកបំពាក់កែប្រែការប្រើប្រាស់សម្ភារៈជាបណ្ដើរៗ ដោយងាកមកប្រើហូល សូត្រ ល្បើកពេជ្រ ល្បើករងជើង និងគ្រឿងអលង្ការខ្មែរ។លោកថា ការផ្លាស់ប្ដូរនេះ មិនត្រឹមតែជួយថែរក្សាទម្រង់សម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណីបុរាណប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏អាចលើកតម្លៃដល់អ្នកតម្បាញ និងជាងទងខ្មែរ ដែលជាអ្នកបន្តជំនាញសិប្បកម្មប្រពៃណីពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ លោក ទេស សុធីរ អនុប្រធាននាយកដ្ឋានអភិវឌ្ឍន៍ទេសចរណ៍ និងវប្បធម៌ នៃអាជ្ញាធរជាតិអប្សរា បានថ្លែងថា…

ភ្នំពេញ៖ រដ្ឋាភិបាលកំពុងសម្លឹងពង្រីកការដំឡើងអំពូលភ្លើងប្រើថាមពលព្រះអាទិត្យនៅតាមផ្លូវជាតិដែលមានចរាចរណ៍មមាញឹក និងតំបន់ដែលមានហានិភ័យគ្រោះថ្នាក់ខ្ពស់ ខណៈរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន លោក ប៉េង ពោធិ៍នា បានលើកឡើងថា ការបំភ្លឺផ្លូវឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់អាចជួយកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍បានចន្លោះពី ២០ ទៅ ៣០ភាគរយ។ គម្រោងនេះនឹងផ្តោតលើផ្លូវដែលមានចរាចរណ៍មមាញឹក ផ្លូវដែលកើតមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ច្រើន និងតំបន់សាធារណៈសំខាន់ៗ ក្នុងគោលបំណងធ្វើឱ្យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់កាន់តែមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ផ្លូវ និងប្រជាពលរដ្ឋ។ លោក ប៉េង ពោធិ៍នា បានឱ្យដឹងថា យោងតាមអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាមួយ ក្រុមការងារបច្ចេកទេសចម្រុះនឹងត្រូវបង្កើតឡើង ដើម្បីសិក្សា និងវាយតម្លៃទីតាំងដែលមានភាពចាំបាច់សម្រាប់ការដំឡើងអំពូលភ្លើងប្រើថាមពលព្រះអាទិត្យ។ ការសិក្សានេះនឹងផ្តោតលើផ្លូវជាតិសំខាន់ៗ ក្នុងនោះមានផ្លូវជាតិលេខ៥ និងលេខ៦ ព្រមទាំងកំណាត់ផ្លូវផ្សេងទៀតដែលមានចរាចរណ៍មមាញឹក និងកើតមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ញឹកញាប់។ លោកបានថ្លែងថា៖ «ផ្លូវដែលមានចរាចរណ៍មមាញឹក ដូចអ្វីដែលយើងបានគិតនេះ គឺផ្លូវលេខ៥ លេខ៦ ហើយនិងកំណាត់ផ្លូវមួយចំនួនទៀត»។ លោកបន្តថា៖ «ផ្លូវដែលមានគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ច្រើន ផ្លូវទីប្រជុំជន ផ្លូវជនបទ មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន ឬមួយក៏ទៅតាមផ្សារ គឺក៏សំខាន់ក្នុងការដំឡើងអំពូលភ្លើងប្រើថាមពលព្រះអាទិត្យនេះ។ ហើយជាពិសេសទៀត គឺកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍»។ យោងតាមលោក ប៉េង ពោធិ៍នា ការសិក្សារបស់វិទ្យាស្ថានអន្តរជាតិដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យផ្លូវថ្នល់បានបង្ហាញថា ការមានពន្លឺភ្លើងគ្រប់គ្រាន់នៅតាមផ្លូវជាតិ និងផ្លូវសំខាន់ៗ អាចជួយកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍បានចន្លោះពី ២០ ទៅ ៣០ភាគរយ។ លោកថ្លែងថា៖ «ពន្លឺអំពូលភ្លើងដែលមានភ្លើងគ្រប់គ្រាន់ទៅតាមដងផ្លូវជាតិ ឬមួយក៏ផ្លូវសំខាន់ៗមួយចំនួន អាចកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ចន្លោះពី ២០ ទៅ ៣០ភាគរយ»។ ការបំភ្លឺផ្លូវឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់មានសារៈសំខាន់ជាពិសេសសម្រាប់អ្នកធ្វើដំណើរនៅពេលយប់ ខណៈការមើលឃើញមានកម្រិតអាចបង្កើនហានិភ័យនៃការប៉ះទង្គិច និងធ្វើឱ្យអ្នកបើកបរពិបាកមើលឃើញអ្នកថ្មើរជើង យានយន្តផ្សេងទៀត ឬឧបសគ្គនៅលើដងផ្លូវ។ លោក ប៉េង ពោធិ៍នា បានចាត់ទុកការពង្រីកការដំឡើងភ្លើងបំភ្លឺផ្លូវថា ជាផ្នែកមួយនៃការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំងលើសុវត្ថិភាព និងសោភ័ណភាពនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់។ លោកបានថ្លែងថា៖ «ពីមុនយើងធ្វើផ្លូវ គឺយើងមានសង្ឃឹម ប៉ុន្តែឥឡូវនេះ បន្ទាប់មកយើងធ្វើផ្លូវហើយ មានសង្ឃឹម គឺមានសុវត្ថិភាព។ បន្ថែមពីនេះទៀត មានសង្ឃឹម មានសុវត្ថិភាពហើយ គឺត្រូវមានសោភ័ណភាពបន្ថែមទៀត»។ ការប្រើប្រាស់អំពូលភ្លើងដើរដោយថាមពលព្រះអាទិត្យក៏អាចជាជម្រើសមួយសម្រាប់កំណាត់ផ្លូវជាតិ និងផ្លូវជនបទមួយចំនួន ដែលការតភ្ជាប់ទៅបណ្តាញអគ្គិសនីអាចមានការលំបាក។ ទោះយ៉ាងណា លោក ប៉េង ពោធិ៍នា បានបញ្ជាក់ថា ទីតាំងសម្រាប់ដំឡើងអំពូលភ្លើងនឹងត្រូវឆ្លងកាត់ការសិក្សា និងវាយតម្លៃរបស់ក្រុមការងារបច្ចេកទេសជាមុន ដោយផ្តោតលើភាពចាំបាច់ជាក់ស្តែងនៅតាមទីតាំងនីមួយៗ។ កត្តាដូចជា កម្រិតចរាចរណ៍ ស្ថានភាពគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍…

ភ្នំពេញ: រដ្ឋាភិបាលកំពុងពង្រីកការប្រើយន្តការវាយតម្លៃ និងការប្រកួតប្រជែងជាវិជ្ជមានរវាងសាលារៀន និងមណ្ឌលសុខភាព ដើម្បីជំរុញការកែលម្អគុណភាពសេវាសាធារណៈ ខណៈអង្គភាពចំនួន ៣០ ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអង្គភាពគំរូឆ្នាំ២០២៥ ក្រោយការអនុវត្តកម្មវិធីនេះឈានចូលជំហានទី២។ អនុវិទ្យាល័យចំនួន ១០ សាលាបឋមសិក្សាចំនួន ១០ និងមណ្ឌលសុខភាពចំនួន ១០ ត្រូវបានប្រកាសជាជ័យលាភីអង្គភាពផ្តល់សេវាសាធារណៈគំរូ ក្នុងពិធីមួយនៅមជ្ឈមណ្ឌលសន្និបាត និងពិព័រណ៍កោះពេជ្រ រាជធានីភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី១៤ ខែកក្កដា។ ពិធីនេះដឹកនាំដោយលោក ហ៊ុន ម៉ានី ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមុខងារសាធារណៈ និងជាប្រធានគណៈកម្មការវាយតម្លៃអង្គភាពផ្តល់សេវាសាធារណៈថ្នាក់ជាតិ (គ.វ.ជ.) តំណាងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងមានអ្នកចូលរួមជាង ២ ០០០នាក់ មកពីក្រសួង ស្ថាប័ន រដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ សាលារៀន និងមូលដ្ឋានសុខាភិបាលទូទាំងប្រទេស។ យោងតាមក្រសួងមុខងារសាធារណៈ ការវាយតម្លៃអង្គភាពគំរូឆ្នាំ២០២៥ គឺជាជំហានទី២ នៃយន្តការនេះ បន្ទាប់ពីការអនុវត្តជំហានដំបូងនៅឆ្នាំ២០២៣ ដោយពង្រីកការវាយតម្លៃលើអនុវិទ្យាល័យ សាលាបឋមសិក្សា និងមណ្ឌលសុខភាព។ លោក យក់ ប៊ុនណា រដ្ឋលេខាធិការប្រចាំការក្រសួងមុខងារសាធារណៈ និងជាអនុប្រធានប្រចាំការនៃ គ.វ.ជ. បានថ្លែងក្នុងរបាយការណ៍បូកសរុបថា គណៈកម្មការបានអនុវត្តការវាយតម្លៃតាមគោលការណ៍ និងនីតិវិធីដែលបានកំណត់ ដោយផ្តោតលើតម្លាភាព ការទទួលខុសត្រូវ សុចរិតភាព និងយុត្តិធម៌។ តាមរយៈដំណើរការនេះ គ.វ.ជ. បានជ្រើសរើសអនុវិទ្យាល័យ ១០ សាលាបឋមសិក្សា ១០ និងមណ្ឌលសុខភាព ១០ ជាជ័យលាភីសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៥។ លោកបានបញ្ជាក់ថា បញ្ជីជ័យលាភីត្រូវបានរៀបចំជាសេចក្តីព្រាងអនុក្រឹត្យ ដាក់ស្នើប្រមុខរដ្ឋាភិបាលពិនិត្យ និងសម្រេច មុនការប្រកាសទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ និងប្រគល់រង្វាន់នៅក្នុងពិធីថ្ងៃទី១៤ ខែកក្កដា។ ការជ្រើសរើសអង្គភាពគំរូនេះត្រូវបានថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលមើលឃើញថា លើសពីការប្រកួតប្រជែងដើម្បីទទួលពានរង្វាន់ ដោយយន្តការវាយតម្លៃកំពុងត្រូវបានប្រើជាឧបករណ៍ជំរុញអង្គភាពសាធារណៈឱ្យពិនិត្យមើលការអនុវត្ត និងកែលម្អសេវារបស់ខ្លួន។ លោក ហ៊ុន ម៉ានី បានចាត់ទុកសមិទ្ធផលរបស់អង្គភាពជ័យលាភីថា មិនមែនជាមោទនភាពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់សាលារៀន ឬមណ្ឌលសុខភាពនីមួយៗប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាសក្ខីភាពនៃការរីកចម្រើន និងជាផ្លែផ្កានៃការកែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ។ លោកបានកោតសរសើរចំពោះអង្គភាពក្នុងវិស័យអប់រំ និងសុខាភិបាល ដែលបានបង្ហាញការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការលើកកម្ពស់គុណភាពសេវា ឱ្យឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅមូលដ្ឋាន។ ជាមួយគ្នានេះ លោកបានលើកទឹកចិត្តដល់អង្គភាពដែលមិនទាន់ទទួលបានជ័យលាភី ឱ្យបន្តកែលម្អ ពង្រឹង និងលើកកម្ពស់គុណភាព និងប្រសិទ្ធភាពនៃការផ្តល់សេវាសាធារណៈ។ លោក ហង់…

ខេត្ដកោះកុង៖ ក្រសួងព័ត៌មានបានជំរុញឱ្យមន្ទីរព័ត៌មានរាជធានី-ខេត្ត ពង្រឹងតួនាទីជា «ខ្សែប្រយុទ្ធ» ក្នុងសមរភូមិព័ត៌មាននៅមូលដ្ឋាន ដោយត្រូវក្តាប់សភាពការណ៍ជាតិ និងអន្តរជាតិឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងត្រៀមព័ត៌មានពិតឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឆ្លើយតបព័ត៌មានក្លែងក្លាយបានលឿន មុនការភាន់ច្រឡំរីករាលដាលក្នុងសាធារណមតិ។ ការជំរុញនេះធ្វើឡើងដោយលោក ទេព អស្នារិទ្ធ អនុរដ្ឋលេខាធិការ និងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មាន ក្នុងពិធីជួបសំណេះសំណាល និងតម្រង់ទិសការងារគ្រប់គ្រងព័ត៌មាន និងសាធារណមតិ ចំពោះ​មន្ត្រីរាជការនៃមន្ទីរព័ត៌មានខេត្តកោះកុង កាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា។ លោកបានណែនាំមន្ត្រីព័ត៌មានរាជធានី-ខេត្ត ឱ្យតាមដាន និងក្តាប់ព័ត៌មាន ព្រមទាំងព្រឹត្តិការណ៍ជាតិ និងអន្តរជាតិឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដើម្បីអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានត្រឹមត្រូវទៅកាន់ប្រជាពលរដ្ឋនៅមូលដ្ឋាន ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ បើតាមលោក ការផ្តល់ព័ត៌មានពិត ច្បាស់លាស់ និងទាន់ពេលវេលា នឹងជួយបង្ការកុំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋទទួលព័ត៌មានមិនពិត ឬមានការបកស្រាយខុសតាមរយៈប្រភពព័ត៌មានផ្សេងៗ។ ក្នុងបរិបទបច្ចេកវិទ្យាដែលកំពុងវិវត្តយ៉ាងឆាប់រហ័ស លោក អស្នារិទ្ធ បានកត់សម្គាល់ថា លំហូរព័ត៌មានក្លែងក្លាយក៏កើតមានកាន់តែច្រើន ដែលទាមទារឱ្យមន្ត្រីព័ត៌មានបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្ន និងមានវិធានការគ្រប់គ្រង និងឆ្លើយតបព័ត៌មានឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់។ លោកបានលើកឡើងថា៖ «វិធីសាស្ត្រប្រឆាំងដ៏មានប្រសិទ្ធភាព គឺការយកព័ត៌មានពិតទៅបំផ្លាញព័ត៌មានក្លែងក្លាយឱ្យអស់»។ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា នៅពេលមន្ត្រីទទួលបន្ទុកការងារសាធារណមតិមានធាតុចូល និងព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ ពួកគេអាចឆ្លើយតបបានភ្លាមៗ និងផ្អែកលើមូលដ្ឋានព័ត៌មានត្រឹមត្រូវ។ ការឆ្លើយតបឱ្យបានលឿន និងច្បាស់លាស់ អាចជួយកាត់បន្ថយការភាន់ច្រឡំរបស់សាធារណជន និងទប់ស្កាត់ការបំភ្លៃការពិតអំពីស្ថានភាពកម្ពុជា ពីមតិអវិជ្ជមាននៅក្រៅប្រទេស ឬក្រុមមជ្ឈដ្ឋានដែលលោកចាត់ទុកថាមានចេតនាមិនល្អ ជាពិសេសចំពោះបញ្ហាដែលកើតមាននៅមូលដ្ឋាន។ ការណែនាំនេះធ្វើឡើងស្របពេលក្រសួងព័ត៌មានកំពុងពង្រីកយុទ្ធនាការ «និយាយថាទេចំពោះព័ត៌មានក្លែងក្លាយ» ជំហានទី២ ទៅកាន់រាជធានី-ខេត្តនានា ដោយផ្តោតលើការពង្រឹងអក្ខរកម្មព័ត៌មាន និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដើម្បីបង្កើនសុវត្ថិភាពព័ត៌មាន។ ក្រសួងបានអះអាងនាពេលថ្មីៗនេះថា អ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម ជាពិសេសយុវជន កំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្ន និងផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានជាមួយប្រភពផ្លូវការ មុនចែករំលែកបន្ត ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថសំខាន់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលព័ត៌មានមិនពិត។ លោក អស្នារិទ្ធ បានចាត់ទុកមន្ទីរព័ត៌មានថា ជា «ស្ពានតភ្ជាប់ដ៏សំខាន់» រវាងរាជរដ្ឋាភិបាល និងប្រជាពលរដ្ឋ តាមរយៈការងារព័ត៌មាន និងសាធារណមតិ ដែលជាយន្តការមិនអាចខ្វះបានទាំងនៅថ្នាក់រដ្ឋបាលរាជធានី-ខេត្ត និងថ្នាក់ជាតិ។ លោកបញ្ជាក់ថា យន្តការការងារព័ត៌មាន និងសាធារណមតិនៃមន្ទីររាជធានី-ខេត្ត កំពុងដើរតួនាទីជា «ខ្សែប្រយុទ្ធ» ក្នុងសមរភូមិព័ត៌មានសម្រាប់មូលដ្ឋានរៀងៗខ្លួន។ ទោះយ៉ាងណា លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាពការងារ ក្រុមការងារត្រូវមានការគាំទ្រ និងសហការគ្នាជាធ្លុងមួយ ពង្រឹងសាមគ្គីភាពផ្ទៃក្នុង និងបង្កើនកិច្ចសហការជាមួយមន្ទីរជំនាញជុំវិញខេត្ត ព្រមទាំងអាជ្ញាធរគ្រប់ជាន់ថ្នាក់។ លោកបានជំរុញឱ្យបង្កើតបណ្តាញការងារព័ត៌មាន និងសាធារណមតិដ៏រឹងមាំនៅមូលដ្ឋាន ដើម្បីធានាថា នៅពេលកើតមានព័ត៌មានមិនពិត…

ស្ថានឯកអគ្គរាជទូតកម្ពុជាប្រចាំប្រទេសជប៉ុន បានច្រានចោលការអះអាងដែលថា ប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា «បានស្លាប់» ដោយបញ្ជាក់ថា ការអភិវឌ្ឍនយោបាយរបស់ប្រទេសមួយ មិនអាចវាស់វែងដោយផ្អែកតែលើជោគវាសនានយោបាយរបស់គណបក្ស ឬបុគ្គលណាមួយនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវពិនិត្យលើសន្តិភាព វឌ្ឍនភាពសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍស្ថាប័នផងដែរ។ ក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ចេញផ្សាយនៅទីក្រុងតូក្យូ កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកក្កដា ស្ថានទូតបានជំទាស់នឹងការសន្និដ្ឋានស្នូលក្នុងអត្ថបទទស្សនៈរបស់អតីតអ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំង លោក​ស្រី មូរ សុខហួរ ដែលចុះផ្សាយដោយសារព័ត៌មាន Nikkei Asia កាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា ក្រោមចំណងជើងថា «ប្រជាធិបតេយ្យកម្ពុជាបានស្លាប់បន្តិចម្ដងៗ ក្រោយឃាតកម្មលើលោក កែម ឡី»។ ខណៈបញ្ជាក់ពីការគោរពសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងតួនាទីរបស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងការលើកកម្ពស់ការជជែកពិភាក្សាដោយមានព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ស្ថានទូតបានលើកឡើងថា អ្នកអានក៏សមនឹងទទួលបានការវិភាគប្រកបដោយតុល្យភាព និងសត្យានុម័ត ជាពិសេសចំពោះការអភិវឌ្ឍនយោបាយ និងសង្គម-សេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋអធិបតេយ្យ។ ស្ថានទូតបានចាត់ទុកអត្ថបទនេះថា ឆ្លុះបញ្ចាំងពីទស្សនៈនយោបាយរបស់អ្នកនិពន្ធ ដែលបានធ្វើយុទ្ធនាការប្រឆាំងរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាពីក្រៅប្រទេសអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ជាជាងការវាយតម្លៃប្រកបដោយសត្យានុម័តលើស្ថានភាពជាក់ស្ដែងរបស់កម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន។ សេចក្ដីថ្លែងការណ៍បានបញ្ជាក់ថា៖ «ស្ថានទូតមិនយល់ស្របនឹងការសន្និដ្ឋានស្នូលនៃអត្ថបទនេះទេ» ដោយលើកឡើងថា អត្ថបទបានបង្ហាញតែការបកស្រាយមួយជ្រុងអំពីការអភិវឌ្ឍនយោបាយកម្ពុជា ខណៈមើលរំលងការផ្លាស់ប្ដូរសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍស្ថាប័ន និងការចូលរួមប្រកបដោយស្ថាបនាជាមួយសហគមន៍អន្តរជាតិ។ ចំណុចស្នូលនៃការឆ្លើយតបរបស់ស្ថានទូត គឺការជំទាស់នឹងរបៀបវាស់វែងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ ស្ថានទូតបានបញ្ជាក់ថា៖ «លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមិនអាចវាស់វែងដោយសមហេតុផល ដោយផ្អែកតែលើជោគវាសនានយោបាយរបស់គណបក្សនយោបាយមួយ ឬបុគ្គលម្នាក់នោះទេ»។ ស្ថានទូតបានអះអាងថា សមត្ថភាពរបស់ប្រទេសមួយក្នុងការរក្សាសន្តិភាព លើកកម្ពស់សុខុមាលភាពប្រជាពលរដ្ឋ ពង្រីកឱកាសសេដ្ឋកិច្ច ពង្រឹងស្ថាប័នសាធារណៈ និងធានាការអភិវឌ្ឍជាតិរយៈពេលវែង ក៏គួរត្រូវបានយកមកពិចារណាផងដែរ។ បើតាមសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ កម្ពុជាបន្តដំណើរការក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយមានស្ថាប័នរដ្ឋដំណើរការ និងការបោះឆ្នោតជាប្រចាំ ខណៈកំណែទម្រង់កំពុងបន្តក្នុងវិស័យអភិបាលកិច្ច រដ្ឋបាលសាធារណៈ រដ្ឋាភិបាលឌីជីថល សមត្ថភាពតុលាការ និងការផ្ដល់សេវាសាធារណៈ។ ការឆ្លើយតបនេះធ្វើឡើងមួយទសវត្សរ៍ក្រោយអ្នកវិភាគនយោបាយ លោក កែម ឡី ត្រូវបានបាញ់សម្លាប់នៅរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ ដែលហេតុការណ៍នេះនៅតែត្រូវបានលើកឡើងក្នុងការជជែកពិភាក្សាអំពីដំណើរនយោបាយរបស់កម្ពុជា។ លោកស្រី មូរ សុខហួរ ធ្លាប់ជាតំណាងរាស្ត្រ និងជាអនុប្រធានអតីតគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលត្រូវបានតុលាការកំពូលរំលាយកាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៧ មុនការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០១៨។ ការរំលាយនេះបានទទួលការរិះគន់ជាបន្តបន្ទាប់ពីអង្គការសិទ្ធិមនុស្ស និងក្រុមគាំទ្រលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យអន្តរជាតិ។ ទោះយ៉ាងណា ស្ថានទូតបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងនយោបាយមិនគួរធ្វើឱ្យបុគ្គលណាម្នាក់រួចផុតពីការទទួលខុសត្រូវតាមផ្លូវច្បាប់ ឬកំណត់ជាមុនអំពីលក្ខណៈនៃនីតិវិធីតុលាការនោះទេ។ ស្ថានទូតបានលើកឡើងថា ការមិនយល់ស្របនឹងសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការ គឺជារឿងស្របច្បាប់ ប៉ុន្តែមិនគួរត្រូវបានបកស្រាយដោយស្វ័យប្រវត្តិថា ជាភស្តុតាងដែលបង្ហាញថា សណ្ដាប់ធ្នាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឬស្ថាប័នរដ្ឋរបស់កម្ពុជាលែងដំណើរការនោះទេ។ សេចក្ដីថ្លែងការណ៍ក៏បានការពារកំណត់ត្រាអភិវឌ្ឍន៍របស់កម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថា…

កោះកុង៖ ក្រសួងព័ត៌មានបានអះអាងថា យុទ្ធនាការ «និយាយថាទេចំពោះព័ត៌មានក្លែងក្លាយ» កំពុងបង្កើតការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថរបស់អ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមនៅកម្ពុជា ដោយធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ ជាពិសេសយុវវ័យ មានទម្លាប់ផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានជាមួយប្រភពផ្លូវការជាមុន មុននឹងចែករំលែកបន្ត ដែលក្រសួងចាត់ទុកថាបានបង្ហាញប្រសិទ្ធភាពយ៉ាងច្បាស់ក្នុងអំឡុងពេលមានភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។ ថ្លែងក្នុងពិធីផ្សព្វផ្សាយយុទ្ធនាការ «និយាយថាទេចំពោះព័ត៌មានក្លែងក្លាយ» ជំហានទី២ នៅវិទ្យាល័យចំណេះទូទៅ និងបច្ចេកទេសតេជោសែន ក្រុងខេមរភូមិន្ទ ខេត្តកោះកុង កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី១៣ ខែកក្កដា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មាន លោក ទេព អស្នារិទ្ធ បានលើកឡើងថា បន្ទាប់ពីការអនុវត្តយុទ្ធនាការជំហានទី១ និងការពង្រីកទៅកាន់ជំហានទី២ គេសង្កេតឃើញថា អ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមមានការប្រុងប្រយ័ត្ន និងទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ជាងមុនក្នុងការចែករំលែកព័ត៌មាន។ លោកបានថ្លែងថា: “ការវាយតម្លៃនេះធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការសង្កេតផ្ទាល់ ការវាយតម្លៃរបស់ក្រុមការងារជំនាញនៃក្រសួងព័ត៌មាន និងមតិពីសាធារណជន”។ យោងតាមលោក អស្នារិទ្ធ អំឡុងពេលកើតមានព្រឹត្តិការណ៍តានតឹងតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃក្នុងរលកទី១ ព័ត៌មានមិនពិតជាច្រើន ដែលភាគច្រើនមានប្រភពពីក្រៅប្រទេស ជាពិសេសពីប្រទេសថៃ ត្រូវបានចែករំលែកយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅលើបណ្ដាញសង្គម ដោយគ្មានការផ្ទៀងផ្ទាត់ ដែលបង្កការភាន់ច្រឡំ ប៉ះពាល់ដល់ស្មារតីសាធារណជន ការរួបរួមជាតិ និងទឹកចិត្តកងទ័ព។ ទោះជាយ៉ាងណា លោកអះអាងថា នៅពេលមានព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងរលកទី២ ប្រជាពលរដ្ឋមិនបានប្រញាប់ចែករំលែកព័ត៌មានពីប្រភពមិនផ្លូវការ ឬប្រភពក្រៅប្រទេសដូចមុនទៀតឡើយ ប៉ុន្តែបានរង់ចាំការបញ្ជាក់ពីក្រសួងការពារជាតិ ឬស្ថាប័នព័ត៌មានដែលអាចទុកចិត្តបាន។ លោកបានលើកឧទាហរណ៍ករណីទាហានកម្ពុជា៤នាក់រងរបួសនៅតំបន់ព្រំដែននាពេលថ្មីៗនេះ ដោយបញ្ជាក់ថា ទោះបីមានព័ត៌មានបំផ្លើសនៅលើបណ្ដាញសង្គមថាមានអ្នកស្លាប់ក៏ដោយ ក៏អ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមភាគច្រើនមិនបានចែករំលែកព័ត៌មាននោះបន្តទេ ហើយផ្ទុយទៅវិញ បានអំពាវនាវឱ្យរង់ចាំសេចក្ដីប្រកាសផ្លូវការពីអាជ្ញាធរជាមុនសិន។ លោកបានបន្ថែមថា សកម្មភាពនេះឆ្លុះបញ្ចាំងថា ប្រជាពលរដ្ឋមានការយល់ដឹង និងការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ជាងមុន ដោយមិនងាយធ្លាក់ក្នុងអន្ទាក់នៃព័ត៌មានប្រឌិត ការញុះញង់ ឬការបំភ្លៃការពិត។ បើតាមអ្នកនាំពាក្យរូបនេះ យុទ្ធនាការ «និយាយថាទេចំពោះព័ត៌មានក្លែងក្លាយ» បានជួយលើកកម្ពស់អក្ខរកម្មព័ត៌មាន និងធ្វើឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គមផ្លាស់ប្តូរពីអ្នកទទួលព័ត៌មានដោយអកម្ម មកជាអ្នកពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់ព័ត៌មានយ៉ាងសកម្ម មុននឹងចែករំលែកទៅកាន់អ្នកដទៃ។ លោកបានពណ៌នាថា យុទ្ធនាការនេះកំពុងដើរតួនាទីជា «ខែលសន្តិសុខព័ត៌មាន» សម្រាប់សង្គមឌីជីថល ដោយរួមចំណែកទប់ស្កាត់ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ ពាក្យចចាមអារ៉ាម និងការបំភ្លៃការពិត មិនឱ្យរីករាលដាលក្នុងសង្គម ព្រមទាំងជួយរក្សាស្ថិរភាពសង្គម និងពង្រឹងទំនុកចិត្តលើប្រភពព័ត៌មានផ្លូវការ និងស្ថាប័នសារព័ត៌មានដែលអនុវត្តតាមវិជ្ជាជីវៈ និងក្រមសីលធម៌។ ក្នុងពិធីនោះដែរ លោក អ៊ូច ទូច នាយករដ្ឋបាលសាលាខេត្តកោះកុង តំណាងអភិបាលខេត្ត រួមជាមួយមន្ទីរអប់រំ យុវជន និងកីឡាខេត្ត និងសិស្សានុសិស្សជាង៦០០នាក់ បានប្រកាសគាំទ្រយុទ្ធនាការនេះ និងប្ដេជ្ញាចូលរួមផ្សព្វផ្សាយឱ្យកាន់តែទូលំទូលាយ ដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពីគ្រោះថ្នាក់នៃព័ត៌មានក្លែងក្លាយ និងលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ព័ត៌មានប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។ យុទ្ធនាការ «និយាយថាទេចំពោះព័ត៌មានក្លែងក្លាយ»…

ភ្នំពេញ: ប្រពៃណីតម្បាញសូត្រមួយដែលស្ទើរតែត្រូវបានលុបបំបាត់ក្នុងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៃរបបខ្មែរក្រហម កំពុងត្រូវបានអភិរក្សឡើងវិញ តាមរយៈការចងចាំរបស់ស្ត្រីជនជាតិចាម ខណៈកម្ពុជាកំពុងសម្លឹងមើលបេតិកភណ្ឌសហគមន៍ ដើម្បីបង្កើនភាពទាក់ទាញរបស់ខ្លួនជាគោលដៅទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម។ គំនិតផ្តួចផ្តើម «សូត្រចាម» របស់បណ្ណាល័យសម្តេចម៉ែ គឺជាផលិតផលវប្បធម៌មួយក្នុងចំណោមផលិតផលដែលត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញក្នុងវេទិកា និងពិព័រណ៍ទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម ឆ្នាំ២០២៦ ដោយបង្ហាញពីរបៀបដែលប្រពៃណីតម្បាញកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ អាចផ្សារភ្ជាប់ការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រជាមួយជីវភាពរស់នៅរបស់ស្ត្រី និងទីផ្សារទេសចរណ៍ដែលកំពុងរីកចម្រើន។ តាមរយៈគម្រោង «សូត្រចាម៖ ពណ៌នៃការចងចាំ» (Cham Silk: The Color of Memory) គំនិតផ្តួចផ្តើមនេះមានគោលបំណងស្ដារឡើងវិញនូវសូត្រចាមប្រពៃណី ដោយផ្អែកលើចំណេះដឹង និងការចងចាំដែលនៅរស់រវើករបស់ស្ត្រីចាម ដែលនៅតែចងចាំពីសិល្បៈ និងបច្ចេកទេសតម្បាញ ដែលធ្លាប់ប្រឈមនឹងហានិភ័យបាត់បង់។ ពិព័រណ៍នេះត្រូវបានទស្សនាដោយលោក ហួត ហាក់ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទេសចរណ៍ និងលោក ឃួង ស្រេង អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ ក្នុងអំឡុងវេទិកា និងពិព័រណ៍ដែលរៀបចំឡើងដោយក្រសួងទេសចរណ៍ ដើម្បីជំរុញទេសចរណ៍ក្នុងស្រុក និងបង្ហាញកម្ពុជាជាគោលដៅប្រកបដោយសុវត្ថិភាព ភាពស្រស់ស្អាត និងភាពកក់ក្តៅសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមូស្លីម។ ទោះជាយ៉ាងណា សម្រាប់គំនិតផ្តួចផ្តើមសូត្រចាម ក្រណាត់ទាំងនេះផ្ទុកប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជ្រាលជ្រៅ លើសពីពណ៌ និងក្បូរក្បាច់របស់វា។ ចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ របបខ្មែរក្រហមបានអនុវត្តគោលនយោបាយប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងជនជាតិចាមនៅកម្ពុជា។ យោងតាមព័ត៌មានដែលបង្ហាញដោយគំនិតផ្តួចផ្តើមនេះ ជនជាតិចាមចន្លោះពី ២០ម៉ឺន ទៅ៤០ម៉ឺននាក់បានបាត់បង់ជីវិត ខណៈស្ត្រីមានប្រមាណ ៦៥ភាគរយ ក្នុងចំណោមអ្នករស់រានមានជីវិតដែលត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានប្រមាណ ២០ម៉ឺននាក់។ អ្នកស្រី សូ ហ្វារីណា នៃ «សូត្រចាម និងទេសចរណ៍សហគមន៍» បានឱ្យដឹងថា: “បន្ទាប់ពីដំណើរការនីតិវិធីផ្លូវច្បាប់អស់រយៈពេល ១៦ឆ្នាំ មេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ខ្មែរក្រហមត្រូវបានរកឃើញថាមានពិរុទ្ធពីបទប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងជនជាតិចាម”។ ប៉ុន្តែអ្នកស្រីបានលើកឡើងថា គម្រោងសូត្រចាមយល់ឃើញថា ការទទួលស្គាល់តាមផ្លូវច្បាប់តែមួយមុខ មិនអាចស្ដារឡើងវិញនូវប្រពៃណី ចំណេះដឹង និងជីវិតដែលបានបាត់បង់ក្នុងសម័យនោះបានឡើយ។ យោងតាមគំនិតផ្តួចផ្តើមសូត្រចាមរបស់បណ្ណាល័យសម្តេចម៉ែបានបញ្ជាក់ថា៖ «យើងស្ដារសូត្រចាមឡើងវិញ តាមរយៈការចងចាំដែលនៅរស់រវើករបស់ស្ត្រី ដែលនៅតែចេះពីរបៀបត្បាញវា។ ការចងចាំមិនអាចត្រូវបានលុបបំបាត់ឡើយ។ វារស់នៅក្នុងសរសៃសូត្រគ្រប់សរសៃ»។ ហេតុនេះ គម្រោងនេះកំពុងធ្វើការជាមួយស្ត្រីដែលនៅតែរក្សាចំណេះដឹងអំពីការតម្បាញរបស់ជនជាតិចាម ដើម្បីស្ដារឡើងវិញនូវប្រពៃណីមួយដែលធ្លាប់ស្ទើរតែបាត់បង់ទាំងស្រុង។ តាមរយៈការប្រែក្លាយការចងចាំទាំងនោះទៅជាផលិតផលវប្បធម៌ដែលអាចមើលឃើញ និងប៉ះបាន សូត្រចាមបានឈរនៅចំណុចប្រសព្វរវាងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌ ការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសហគ្រាសប្រកបដោយចីរភាព។ ការចូលរួមរបស់គម្រោងក្នុងវេទិកា និងពិព័រណ៍ទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម ក៏បង្ហាញពីឱកាសកាន់តែទូលំទូលាយសម្រាប់សហគមន៍ចាមនៅកម្ពុជា ខណៈរដ្ឋាភិបាលកំពុងស្វែងរកការអភិវឌ្ឍផលិតផលទេសចរណ៍សម្រាប់ភ្ញៀវមូស្លីម។ ទេសចរណ៍សហគមន៍ត្រូវបានចាត់ទុកជាស្នូលដ៏សំខាន់នៃទេសចរណ៍មិត្តភាពមូស្លីម ព្រោះវាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកដំណើរទទួលបានបទពិសោធដោយផ្ទាល់ជាមួយប្រជាជន ទីកន្លែង ប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងសេវាកម្មក្នុងមូលដ្ឋាន…

ភ្នំពេញ: លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានណែនាំឱ្យស្ថាប័នវប្បធម៌ និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន ការពារទេសភាពប្រវត្តិសាស្ត្រនៃបូជនីយដ្ឋានសម័យខ្មែរក្រហមចំនួន៣ របស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក និងបញ្ចៀសរាល់ការសាងសង់ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់តម្លៃបេតិកភណ្ឌ ខណៈកម្ពុជាប្រារព្ធខួប១ឆ្នាំនៃការចុះបញ្ជីទីតាំងទាំងនេះ។ ក្នុងសារលិខិតអបអរសាទរខួបនៅថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ជាក់ថា អតីតមន្ទីរឃុំឃាំង ម-១៣ សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង ឬ ស-២១ និងមជ្ឈមណ្ឌលប្រល័យពូជសាសន៍ជើងឯក ត្រូវទទួលបានការការពារឱ្យបានគង់វង្សយូរអង្វែង និងគ្រប់គ្រងស្របតាមគោលការណ៍ប្រតិបត្តិរបស់មជ្ឈមណ្ឌលបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ ទីតាំងទាំង៣ ត្រូវបានចុះរួមគ្នាក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោមឈ្មោះ «បូជនីយដ្ឋានចងចាំនៃកម្ពុជា៖ ពីទីតាំងឧក្រិដ្ឋកម្មមកជាមណ្ឌលផ្សះផ្សានិងសន្តិភាព» តាមរយៈសេចក្តីសម្រេចលេខ 47 COM 8B.14 ក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី៤៧ របស់គណៈកម្មាធិការបេតិកភណ្ឌពិភពលោក នៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងក្និងសារលិខិតអបអរការចុះបញ្ជីថា៖ «ខ្ញុំសូមណែនាំឱ្យក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ អាជ្ញាធរដែនដី និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនានា បន្តយកចិត្តទុកដាក់ថែរក្សាទីតាំង និងបញ្ចៀសការសាងសង់ណាមួយ ដែលប៉ះពាល់ដល់ទេសភាពប្រវត្តិសាស្ត្រនៃបូជនីយដ្ឋានចងចាំនៃកម្ពុជា»។ លោកបានបន្ថែមថា អាជ្ញាធរត្រូវធានាការការពារទីតាំងទាំងនេះឱ្យបានគង់វង្សយូរអង្វែង ក្នុងនាមជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកសម័យថ្មីមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ព្រមទាំងអនុវត្តការងារគ្រប់គ្រង និងអភិរក្សឱ្យបានហ្មត់ចត់ ស្របតាមគោលការណ៍របស់មជ្ឈមណ្ឌលបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចាត់ទុកការចុះបញ្ជីនេះថា ជាការបន្សល់ទុកកេរមរតកនៃការចងចាំ ការរៀនសូត្រមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការថែរក្សាសន្តិភាព ដែលមានតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃបានសម្រាប់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ។ លោកបានលើកឡើងថា គំនិតផ្តួចផ្តើមក្នុងការចុះបញ្ជីទីតាំងទាំង៣ គឺជាចក្ខុវិស័យរបស់លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា ដោយចាត់ទុកបូជនីយដ្ឋានទាំងនេះជាគំរូរបស់កម្ពុជាសម្រាប់ពិភពលោក ក្នុងការផ្សះផ្សាជាតិ ការស្វែងរកយុត្តិធម៌ជូនជនរងគ្រោះ ការអប់រំ ការកសាង និងការការពារសន្តិភាព។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ជាក់ថា ការចុះបញ្ជីនេះជាសមិទ្ធផលមួយទៀតរបស់កម្ពុជានៅលើឆាកអន្តរជាតិ និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីការតស៊ូ ការលះបង់ និងភាពរឹងមាំរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា ក្នុងការស្វែងរកសន្តិភាព។ លោកបានភ្ជាប់សមិទ្ធផលនេះទៅនឹងការបង្រួបបង្រួមជាតិ និងការអភិវឌ្ឍប្រទេស ដោយបញ្ជាក់ថា សន្តិភាពបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការកសាង និងអភិវឌ្ឍប្រទេសលើគ្រប់វិស័យ រួមទាំងការអភិរក្សសម្បត្តិវប្បធម៌ និងការការពារសច្ចភាពប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជាតិ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីក៏បានកោតសរសើរថ្នាក់ដឹកនាំ និងមន្ត្រីរាជការនៃក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ គណៈកម្មការអន្តរក្រសួង អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងមន្ត្រីជំនាញ ដែលបានចូលរួមក្នុងដំណើរការរៀបចំសំណុំឯកសារ និងជំរុញការចុះបញ្ជី។ លោកក៏បានថ្លែងអំណរគុណដល់ការិយាល័យអង្គការយូណេស្កូប្រចាំភ្នំពេញ មជ្ឈមណ្ឌលបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរជាតិស្តីពីប្រាសាទ…

សភាប្រើភាសាបារាំង (Assemblée parlementaire de la Francophonie – APF) បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចចិត្តមួយ បញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការគាំទ្រយ៉ាងរឹងមាំចំពោះអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា ព្រមទាំងអំពាវនាវឱ្យមានការបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ សេចក្តីសម្រេចចិត្តនេះ ត្រូវបានអនុម័តក្នុងសម័យប្រជុំប្រចាំឆ្នាំលើកទី៥១ របស់ APF ដែលរៀបចំឡើងនៅទីក្រុងយ៉ាអ៊ូនដេ ប្រទេសកាមេរូន កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ តាមសំណើរបស់គណៈកម្មាធិការនយោបាយរបស់អង្គការនេះ។ ក្នុងសេចក្តីសម្រេចចិត្ត APF បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ខ្លួនចំពោះគោលការណ៍នៃសេចក្តីប្រកាសទីក្រុងបាម៉ាកូ និងទីក្រុងសាំង-បូនីហ្វាស ច្បាប់អន្តរជាតិ ព្រមទាំងសាលក្រមរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ចុះថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២ និងថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងប្រាសាទព្រះវិហារ។ សេចក្តីសម្រេចចិត្តក៏បានលើកឡើងពីសារៈសំខាន់នៃរបៀបវារៈ «ស្ត្រី សន្តិភាព និងសន្តិសុខ» និងតួនាទីរបស់ស្ត្រីក្នុងការបង្ការជម្លោះ និងកសាងសន្តិភាពប្រកបដោយចីរភាព។ ដោយសំដៅទៅលើភាពតានតឹងដែលបន្តកើតមាននៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ មក APF បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការបាត់បង់អាយុជីវិត ការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិល របាយការណ៍ស្តីពីការរំលោភបទឈប់បាញ់ និងការប៉ះពាល់ដល់បូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា រួមទាំងការខូចខាតដល់ទីតាំងវប្បធម៌ និងសាសនា ដែលមួយចំនួនស្ថិតក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ សេចក្តីសម្រេចចិត្តក៏បានកត់សម្គាល់ជាពិសេសអំពី «ការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល និងយោធា ការរៀបចំពិធីសាសនានៅក្នុងទីតាំងវប្បធម៌ និងជំនឿសាសនា ព្រមទាំងគំនិតផ្តួចផ្តើមក្នុងការបែងចែកដីធ្លីនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះ» ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ថាកំពុងកើតមាននៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ យោងតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន បានឱ្យដឹងថា: “APF បានអំពាវនាវឱ្យគ្រប់ភាគីគោរពយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ចំពោះអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ជៀសវាងរាល់សកម្មភាពឯកតោភាគីដែលអាចធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹង និងអនុវត្តឱ្យបានពេញលេញនូវសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃបានចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥”។ សភាប្រើភាសាបារាំងក៏បានសម្តែងការសោកស្តាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះទុក្ខវេទនារបស់ប្រជាពលរដ្ឋស៊ីវិល និងបានរំឭកថា ការបំផ្លិចបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ដែលជាកេរដំណែលរួមរបស់មនុស្សជាតិ នឹងប៉ះពាល់ដល់ការកសាងសន្តិភាពប្រកបដោយចីរភាព និងការផ្សះផ្សារវាងភាគីទាំងពីរ។ បន្ថែមពីនេះ APF បានទាមទារឱ្យមានការបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងជាបន្ទាន់ ការបន្តកិច្ចសន្ទនា និងការដកកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធចេញពីតំបន់ជម្លោះ ព្រមទាំងបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការគាំទ្រចំពោះយន្តការទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់ ជាពិសេសគណៈកម្មការចម្រុះព្រំដែន (JBC) និងការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ អង្គការនេះក៏បានគាំទ្រឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងថៃវិលទៅរកភាពប្រក្រតីឡើងវិញ ដោយផ្អែកលើការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី និងភាពមិនអាចរំលោភបាននៃព្រំដែន។ ឆ្លើយតបនឹងការអនុម័តសេចក្តីសម្រេចចិត្តនេះ លោក អ៊ុច បូររិទ្ធ អនុប្រធានទី១ ព្រឹទ្ធសភា…